İşitme Cihazını Takma ve Çıkarma

İşitme Cihazını Takma ve Çıkarma

Bu aktivite en iyi pratik yaparak öğrenilir. Klinisyenler tek bir prosedür uygulamaktan kaçınmalı, hastaların kulak anatomisi ve el becerilerinde farklılık olduğunu unutmamalı, her bir kişi için kulak kalıbı ve işitme cihazını yerleştirmenin en etkili yolunu bulmalı ve öğrenmelidir. Klinisyenler hastalarına öneriler vermeli, animasyonlar yapmalı ve  cihaz kullanımını tecrübe ederek öğrenmesine izin verilmelidir. Çift ayna kullanmak yada hastanın kulağını görebilecek şekilde yanına oturmak, kalıbın yada cihazın konkaya en uygun şekilde yerleştirilmesini göstermek için faydalı olabilir. Bunun yanında uygulama pozisyonu ve fiziksel hareketi hissetme üzerine de odaklanılmalıdır.

Hastaya cihazı kulağa yerleştirmeden önce kapatmasını hatırlatınız. Ses açık olduğunda cihaz ötebilir (akustik feedback) ve hasta cihazı doğru olarak kulak kanalına yerleştirene kadar bu ötme sesi devam edebilir.

Kulak içi işitme cihazını yada kulak kalıbını doğru yerleştirmede yapılan genel hatalardan biri, pinnanın ön kıvrımında tragusun hemen altına yerleştirilmesidir. Bu pozisyon rahatsızlık verebilir ve geri beslemeye (feedback) neden olabilir. Bu durumda kullanıcılar cihazı nasıl döndüreceğini bilmelidir. Cihaz bu şekilde doğru olarak yerleşecektir.

İşitme cihazını kulaktan çıkarmak da bir problem olabilir, eğer baş parmak ile öncelikle cihazın ön yüzünde bulunan plastik çıkıntıyı tutarak çekilmelidir.

Feedbacki önlemek için, işitme cihazı yerleştirirken ve çıkarırken kapatılmalıdır. Bununla birlikte kulak arkası cihazların tüp takımı  ve kulak içi cihazların batarya kapakları cihaz takma ve çıkarma için kullanılmamalıdır. El beceri kötü olan kişilere yardım etmek için taşınabilir saplar, ya da tırnak temin edilmelidir.

Aşağıda verilen açıklamalar  cihazı yada kalıbı takma ve  çıkarmada faydalı olabilir:

  • Kanal içi bir cihazı yerleştirirken, işaret veya başparmağınızla yerleştirin. Kırmızı olan sağ kulağınıza, mavi olan ise sol kulağınıza daha uygundur.
  • Cihazı kulak kanalınızda direnç hissedene kadar yavaşça takınız. Geri çıkarabilecek şekilde kanal içinde rahatça yerleşene kadar baş parmağınızı kullanarak yerleştiriniz.
  • Cihazın doğru yerleştiğinden emin olmak için başı aşağı yukarı sallamak yardımcı olabilir.
  • Eğer hala ötme sesi varsa muhtemelen cihaz doğru yerleşmemiştir. Cihazı çıkarıp yeniden takınız.
  • Kanaliçi cihazları çıkarmak için nazikçe baş ve işaret parmağınızı kullanınız. Cihazı biraz hareket ettirerek cıkarmak yardımcı olabilir (Widex Hearing Aid Company, 1998).

Gerektiği zaman, akrabalar yada bakıcılara da cihaz hakkında bilgi verilmelidir. Çoğu vakada feedbackten korunmak yeterli ses seviyesinin ayarlanmasıyla mümkündür.

İşitme Cihazı Ayarı

Uygulama ipucu: Ayar sürecini başlatmadan önce, ayar yapacağınız cihazın prosesör tipini ve hangi hastanın kullanacağını  biliniz. Doğru kullanılışı açıklayınız ve gösteriniz.

Eğer Ses Kontrolü Varsa:

Hastaya ses kontrolünü nasıl sağlayacağını gösterin. Aşağıda uygun bir ses kontrolünün nasıl olması gerektiğiyle ilgili öneriler bulunmaktadır:

  1. Basit  bir yaklaşım olarak, hastaya klinisyen sesinin beklenenden biraz daha yukarı bir seviyede olduğunu belirtir. Daha sonra ses gerekli seviyeye yavaşça düşürülür. İşitme kayıplı kişiler gerekenden daha yüksek sesli konuşabilirler, çünkü kendi seslerini monitörize edemezler, bu sebeple seslerini daha aşağıda kullanmalarını ama cihaz sesine dokunmamalarını önerebilirsiniz.
  2. Odyolog  cihazın sesini bir test kutusunda yada gerçek ölçümle iyi bilinen varsayımlarla önceden ayarlayabilir.
  3. Hastaya ses ayarına yapılan hazırlık hakkında bilgi vermek zorunluluk değildir ancak hastalar ses kontrolü ile ilgili bilgi sahibi olmaktan hoşlanırlar. Bazen doğru ayarı renkli bir noktayla işaretlemek hastaya yardımcı olabilir. Hastanın sesi feedback ile karşılaşmadan artırabildiği kontrol edilmelidir. Hasta sesin çok az ya da fazla olduğunu anlayabilmelidir.

Bineural  İşitme Cihazında Ses Ayarlama

İki işitme cihazı ayarlanırken yaklaşımlardan biri her bir cihazı gerçek ölçümlerden elde edilen sonuçlara göre ayarlamaktır. Yeni kullanıcılar içinse bunun  (yaklaşık 3-4 dB) altında ayarlamak daha güvenlidir. Bu hastanın ayarının  aşamalı olarak yapılmasına, daha önce hiç duymadığı seslere alışmasına yardımcı olacaktır. Hasta seslere alıştıkça ses ayarı yükseltilebilmektedir.

Bir diğer yaklaşım ise; iki işitme cihazı ayarlanırken eğer kayıp asimetrikse, iyi olan kulak öncelikle ayarlanır. Daha sonra diğer işitme cihazı ses orta hattan algılanana kadar yükseltilir. Binaural ayar yapabilmek için aşağıdaki sırayla işlemler yapılır:

  1. Hastanın gözü kapalıyken hastaya verilen sesin yönünü sorun. Eğer hasta doğru yanıtlayabilirse sesi buna göre ayarlayın. Böylece cihazlar birlikte çalışarak, binaural işitmenin en temel faydalarından biri olan ses lokalizasyonunu sağlayacaktır.
  2. Bir gürültü eşliğinde hastayla konuşun (radyo, televizyon vs.). Konuşma sesini gerçekçi bir gürültü sesinden ayırabilmesine yarayacaktır. Bu binaural işitmenin bir diğer avantajıdır.

Otomatik Ses Kontrolü

Eğer cihaz kullanıcı tarafından ayarlanacak bir ses kontrolüne sahip değilse, klinisyen hastaya cihazın prosesörünün nasıl çalıştığını anlama açısından danışmanlık vermelidir. Eğer cihaz otomatik kazanca göre ayarlanmışsa, sinyalin frekansı, şiddeti ya da gürültüde konuşma durumlarına göre ayarlanması gibi.  Bu durumlardan herhangi birinde, klinisyen hastaya cihazın fonksiyonlarının nasıl çalıştığını tam olarak anlatabilir. Kullanıcının genel olarak girdiği çevreleri listelemek yeterlidir. Örneğin hasta kalabalık bir restorantta garson olarak çalışıyorsa, cihazın restorantın gürültüsünü baskılamasını bekleyecektir. Hastaya el ile ayar yapmak zorunda olmadığı, cihazın ayarı otomatik yaptığı anlatılmalı, İşitme cihazının çevredeki değişikliklere uyum gösterdiği belirtilmelidir.

İşitme Cihazı Diğer Kontrollere Sahipse

Eğer cihaz üzerinde ya da uzaktan kontrollü açma-kapama, telefon ya da ton pozisyonuna sahipse, bunlar gösterilmelidir. Bazı cihazlar ses ile açma-kapama konumuna da sahiptir, bu özellik sesle gösterilerek hastaya tanıtılmalıdır. İşitme cihazı kapatma düğmesi yoksa, kullanıcıya bataryayı daha uzun ömürlü kullanması için batarya kapağını açarak kesme gösterilmelidir. Bazı kulak arkası cihazlar batarya kapağını açma-kapama eylemi için kullanmaktadır. Hastalara bu konuda pratik yaptırılmalıdır.

Eğer İşitme Cihazı Yönlü Mikrofona Sahipse

Yönlü mikrofon işlemini açıklama ve uygulama ile desteklemek gerekmektedir. Eğer yönlü moda geçmesi için cihaz üzerinde bir kontrol butonu vs. varsa uygulamalı olarak gösterilmelidir. Bu özellikle ilgili açıklama önemlidir. Cihazın otomatik olarak nasıl çalıştığını açıkladığınızdan emin olunuz. Bir klinisyen olarak cihazdaki mikrofon hakkında bilgi sahibi olmak, hastaya cihazın hangi durumlarda daha az etkili olduğunu açıklamaya destek olacaktır. Yönlü mikrofon konuşma sesinin  çevresel gürültüden ayrıldığı zamanlarda en iyi çalışmaktadır.

Eğer İşitme Cihazı Telecoil Düğmesine Sahipse

Telefon kullanımı için gerçek bir uygulama yaptırılmalıdır. Bazı işitme cihazlarında feedback meydana geldiği için, “T” pozisyonuna ayarlanmadan önce sesi artırmak gerekir. Bazı işitme cihazları klinisyene telecoile yönelik ayar yapma imkanı vermektedir. Telefon konuşması bittiğinde kullanıcı, “M” fonksiyonuna getirmeyi hatırlamalıdır. Bu bilgiler çok genel görünebilir ama, yeni kullanıcıya eksik olarak verildiğinde çok basit sorunlar yaşamalarına yol açar.

Feedbacki Anlamak

Deneyimlemelerine rağmen kullanıcılar bile feedbackin ne olduğunu ya da sebebini anlamayabilir. Bireyler genellikle   “sesi ötme sesi gelene kadar açıyorum, daha sonra bunun biraz daha düşük seviyesinde sesi ayarlıyorum” demektedir. Şüphesiz feedback optimal amplifikasyonu sağlamada temel problemdir. Bu problem sesi gerektiği düzeyin altına alarak değil, sebep olan akustik faktörler ile çözülmelidir.  Eğer işitme cihazının fonksiyonları uygunsa düzgünce yerleştirildiğinde feedback olmaz. Bunun yanında cihaz kulağa doğru yerleştirilse bile kullanıcı aşağıdaki durumlarda feedbackin devam ettiğini görebilir:

  • El ile mikrofon çanak şeklinde kapatıldıysa,
  • Kulak kanalında kir varsa,
  • Ya da cihazda bir bozulma varsa.

Kulak arkası cihazlar genellikle boynuz yada kulak kalıbının tüpü kırıldığında feedback üretirler. Aynı zamanda cihaz kulak kanalının, çiğneme ve çene hareketleriyle değişmesi yada kalıbın kaymasıyla ötebilir. Cihaz iyi ayarlanmadığında da feedback oluşabilir.

Yeni kullanıcılara feedback’in güç ihtiyacıyla ilişkili olduğu anlatılmalıdır. Daha fazla güç kullandıkça daha sıkı bir kalıp gerekmektedir. Kullanıcılar, mikrofon ses çıkışına yaklaştıkça feedback’in arttığının farkında olmalıdır.

İleri derecede işitme kaybı olan yüksek frekans kayıplarda feedback genellikle duyulmaz ama kullanıcının yakınındakiler için rahatsızlık vericidir. Kimse bu sesten rahatsız olmasa da yarattığı distorsiyon etkisi sebebiyle yok edilmelidir.

Batarya

İşitme cihazlarında bir diğer önemli fonksiyon hastanın bataryayı doğru olarak değiştirmesidir. Bataryanın doğru olarak çıkarılma ve yerleştirilmesi hastaya uygulamalı olarak gösterilmelidir. Hastaya uygulama yaptırarak rahatlıkla işlemi uyguladığından emin olunmalıdır.

Tüm bataryalar negatif ve pozitif bölümlere sahiptir. İşitme cihazınızın bataryasının bulunduğu kapak (+)  yüzeyi küçük kırmızı bir çarpı ile gösterilmektedir. Bataryanızı iki işaretin eşleşeceği şekilde yerleştirdiğinizden emin olunuz.

İşitme cihazı bataryalarının pozitif tarafı genellikle düzdür. Bataryayı yerleştirmek için pozitif kısmı başparmağa denk gelecek şekilde, baş ve işaret parmağınızın arasına alabilirsiniz. Bataryayı yerleştirdiğinizde kapak kolaylıkla kapanmıyorsa, kapanması için güç uygulamayın, batarya yanlış pozisyonda olabilir. Batarya doğru pozisyonda ise kolaylıkla kapanacaktır.

İşitme cihazlarında kullanılan bataryalar genellikle zinc-air tiptir. Zinc- air bataryalar civalı bataryalardan daha uzun süre dayanmaktadır ve çevre için daha iyidir. Tepelerinde kağıt bir etiket bulunmaktadır. Batarya takılacağı zaman kağıt çıkarılır. Batarya üzerindeki yapışkan kuru bir bezle temizlenir. Batarya üzerindeki kağıt çıkarıldığında batarya boşalmaktadır.

İşitme cihazları serin ve kuru yerde tutulmalıdır. Diğer bataryaların aksine işitme cihazı bataryaları tam güçle çalışarak aniden bitmektedir. Hastaya ekstra batarya taşıması gerektiği hatırlatılmalıdır.

Batarya bittiğinde işitme cihazı çalışmaz. Hastalara pil bittiğinde, pili cihazın içinde tutmamaları gerektiği ve pilin akabileceği söylenmelidir.